Wycena za pomocą efektywnej stopy procentowej (ESP)

Cykl: Wycena funduszy inwestycyjnych

Jeżeli instrument finansowy nie jest notowany na rynku regulowanym lub jego rynek notowań nie spełnia kryteriów uznania go za rynek główny, należy wtedy zastosować inny niż rynkowy sposób wyceny.

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczególnych zasad rachunkowości funduszy inwestycyjnych mówi, że dłużne papiery wartościowe nienotowane na rynku aktywnym wycenia się w skorygowanej cenie nabycia, oszacowanej przy pomocy efektywnej stopy procentowej. Taki sposób wyceny ma zastosowanie również w przypadku transakcji przy zobowiązaniu się funduszu lub drugiej strony do odkupu. Inne przykłady takich składników lokat to weksle, depozyty terminowe czy kredyty i pożyczki.

 

O ile wynik wyceny rynkowej, zarówno zrealizowany jak i niezrealizowany, księgujemy w kapitały funduszu, to w przypadku skorygowanej ceny nabycia wynik odnosimy w koszty lub przychody odsetkowe. Naliczenia w przypadku omawianego sposobu wyceny rozpoczynamy w księgach począwszy od dnia następującego po dniu rozliczenia się transakcji. Ostatnim dniem jest dzień wykupu obligacji lub rozliczenia się ostatniego przepływu z transakcji.

 

W materiałach traktujących o wartości pieniądza w czasie można znaleźć definicje oraz wzory dla omawianej metody. My skupmy się na aspektach wyceny ESP istotnych z punktu widzenia prowadzenia ksiąg rachunkowych funduszu inwestycyjnego.

 

Wycena za pomocą efektywnej stopy procentowej to nic innego jak pokazanie bieżącej wartości naszego instrumentu finansowego znając jego wartość początkową, końcową oraz wszelkie wypłaty lub przepływy pieniężne występujące do dnia jego zapadalności. Te przyszłe przepływy są sprowadzane do wartości bieżącej przy pomocy efektywnej stopy procentowej.

 

Prześledźmy to na przykładzie: Fundusz nabył 5 listopada 2018 roku obligację wyemitowaną przez spółkę AS S.A. w ofercie pierwotnej (w momencie jej emisji) w ilości 50 sztuk. Wartość nominalna jednej obligacji to 1 000 zł. Oprocentowanie wynosi 3% w skali roku, płatne co pół roku, a obligacja zostanie wykupiona po trzech latach. Jak ustalić wartość obligacji na dzień 23 listopada 2018 roku?

 

Arkusz Excel posiada odpowiednie funkcje, które szybko i sprawnie pomogą w obliczeniach. Stosując funkcję XIRR (funkcja wylicza wartość wewnętrznej stopy zwrotu dla serii rozłożonych w czasie przepływów gotówkowych) dla zakresu dat i wartości przepływów w tych datach:

5 listopada 2018 roku -50 000,00

6 maja 2019 roku 748,00

4 listopada 2019 roku 748,00

4 maja 2020 roku 748,00

2 listopada 2020 roku 748,00

3 maja 2021 roku 748,00

1 listopada 2021 roku 50 748,00

otrzymamy wynik 3,03%.

 

Wykorzystując wynik w funkcji XNPV (pokazuje wartość bieżącą netto dla serii rozłożonych w czasie przepływów gotówkowych) na dzień 23 listopada 2018 roku otrzymamy wynik 50 073,48 zł. Oznacza to, iż w dniu 23 listopada 2018 roku wartość 50 sztuk naszej obligacji wynosi 49 999,48 PLN, a odsetki to 74 PLN.

 

Załóżmy, że w dniu 6 maja 2019 roku nastąpiła wypłata odsetek. Mając XIRR możemy wykluczyć z naszych obliczeń datę wypłaconego właśnie kuponu w wartości 748 PLN i obliczyć, iż na dzień 7 maja 2019 roku obligacja jest warta 50 000,08 PLN, a odsetki to 4,00 PLN.

 

Jeśli obligacja jest zmiennokuponowa, wówczas do oszacowania wartości przyszłych kuponów przyjmujemy aktualną stopę procentową, a w momencie uzyskania informacji o nowym oprocentowaniu zostanie ono zastosowane w modelu. Gdyby nabycie obligacji nastąpiło z prowizją płatną pośrednikowi transakcji, skorygowana cena nabycia musi uwzględniać również wysokość tej opłaty. Zdarza się, że emitent zawiera w prospekcie emisyjnym możliwość wcześniejszego wykupu obligacji pod warunkiem spełnienia się pewnych przesłanek. Ten fakt musimy także odzwierciedlić w obliczeniach skracając odpowiednio zakres dat.

 

Nasza obligacja może zostać wprowadzona do obrotu na rynku regulowanym. Załóżmy, kontynuując nasz przykład, że w dniu 15 grudnia 2018 roku miał miejsce debiut spółki na rynku Catalyst. Ponieważ w poprzednim miesiącu obligacja nie była nigdzie notowana, w grudniu do wyceny przyjmujemy wartość wyliczoną naszą metodą skorygowanej ceny nabycia. Natomiast w styczniu 2019 roku, jeśli Catalyst spełni kryteria zapisane w polityce rachunkowości funduszu, obligację będziemy wyceniać po cenie z tego rynku.

 

Popyt na obligacje naszej spółki AS S.A. po udanym debiucie w grudniu, w styczniu niestety zmalał. Zawarto na nich tylko jedną transakcję, która to nie wystarczy aby uznać rynek za aktywny w miesiącu lutym. Dokonując zatem wyceny obligacji na dzień 1 lutego 2019 roku musimy zmienić sposób wyceny na ESP. I w tym przypadku nowoprzyjętą skorygowaną cenę nabycia stanowi wartość obligacji z wyceny z dnia 31 stycznia 2019 roku. Następne daty i wartości przepływów przyjmujemy zgodnie z warunkami emisji.

 

Na naszym przykładzie można zilustrować jeszcze jedną ciekawą sytuację, kiedy to w trakcie wyceny za pomocą efektywnej stopy procentowej obligacje są dokupywane. Wtedy do wyceny nowo zakupionych sztuk musimy zastosować inną skorygowaną cenę nabycia. Mamy zatem dwie „paczki”, które mają inną stopę dyskonta i inne wartości bieżące. Sumując ich wyceny otrzymujemy wartość bieżącą obligacji spółki AS S.A.

 

Może się okazać, że nasza spółka przechodzi kłopoty z płynnością finansową i nie spłaca pierwszego kuponu odsetkowego. Stanowi to podstawę do zastosowania odpisu aktualizującego. Na podstawie ostatnio opublikowanych raportów okresowych oraz innych informacji dostępnych obligatariuszom, zarządzający stwierdził, iż powinniśmy dokonać odpisu w wysokości 20% na kapitał oraz 100% na odsetki. I tak jeśli odpis ma miejsce w momencie stosowania wyceny metodą ESP, obniżamy o 20% skorygowaną cenę nabycia oraz nominał w dniu wykupu, a odsetek nie naliczamy w ogóle. Wariantów odpisu może tu być oczywiście więcej, zależnie od sytuacji spółki.

 

Innym częstym instrumentem wycenianym ESP są transakcje przy zobowiązaniu się do odkupu lub sprzedaży, gdzie przepływem początkowym i końcowym są wartości transakcji odpowiednio otwierającej i zamykającej.

 

Zaletami wyceny z zastosowaniem efektywnej stopy procentowej jest precyzyjne oszacowanie wartości obligacji na postawie przyszłych przepływów. Uczestnik funduszu dzięki tej metodzie widzi stabilną zmianę ceny instrumentu finansowego. Może to się jednak okazać złudne, jeśli rynek wyceniałby obligację inaczej gdyby była notowana lub jeśli jest notowana, ale zbyt rzadko aby jej cena była brana z rynku. Z tych powodów Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczególnych zasad rachunkowości funduszy inwestycyjnych podlega obecnie nowelizacji.

 

Inga Czubaszek

Be New Pro

 

+48 501 685 529

info@benewpro.com

 

Concept Tower

Grzybowska 87

00-844 Warszawa

zapisz się do newslettera

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. POLITYKA PRYWATNOŚCI

Zamknij