Ujęcie i wycena instrumentów pochodnych w księgach rachunkowych funduszu

Cykl: Wycena funduszy inwestycyjnych

Zarządzający funduszem inwestycyjnym może oprócz papierów wartościowych inwestować środki uczestników również w instrumenty pochodne. Instrument pochodny to prawo majątkowe, którego cena zależy pośrednio lub bezpośrednio od ceny lub wartości papierów wartościowych,  kształtowania się kursów walut obcych lub od zmiany stóp procentowych.

 

Instrumenty pochodne dzielą się na wystandaryzowane i niewystandaryzowane. Te pierwsze są przedmiotem obrotu na rynku regulowanym, drugie natomiast są wynikiem umowy zawartej bezpośrednio między stronami. Każdy instrument pochodny posiada bazę, czyli papiery wartościowe, prawa majątkowe, indeksy, kursy walut, stopy procentowe, które stanowią podstawę do określenia ceny instrumentu pochodnego.

 

Księgowy funduszu inwestycyjnego najczęściej spotka się z instrumentami pochodnymi typu futures lub forward. Instrumenty te powstają w wyniku zawarcia umowy, w ramach której jedna ze stron ma obowiązek dostarczyć drugiej określoną ilość aktywa po konkretnej cenie i w umówionej dacie w przyszłości. Fundusz może zająć w wyniku takiej umowy pozycję długą (jest wtedy kupującym) lub krótką (jest sprzedającym).

 

Przykład: Wycena kontraktu forward bez dostawy: fundusz sprzedał 7 grudnia 2018 roku 4 000 000 EUR po 4,40 z dniem rozliczenia na 15 stycznia 2019 roku. Przyjmując do wyceny metodę czynników dyskontowych wycena kontraktu forward na dzień 7 grudnia 2018 roku wynosi: 4 000 000 *(4,40 – kurs FX) * współczynnik dyskontowy PLN, gdzie kurs FX = 4,2845 * współczynnik EUR/ współczynnik PLN. Jeśli za współczynniki przyjmiemy dla PLN 0,99, a EUR 1,0005 to fundusz na dzień wyceny zyskuje 277 431,00 PLN. Jeśli w dniu rozliczenia kurs EUR\PLN wzrośnie powyżej kursu kontraktu, czyli 4,4, to fundusz poniesie stratę, w przeciwnym przypadku zaksięgujemy zrealizowany zysk i otrzymamy płatność kwoty na rachunek złotowy funduszu.

 

Wystarczy zmienić charakter powyższej umowy na „z dostawą”, a w dniu rozliczenia nastąpi płatność 4 000 000 EUR oraz 17 600 000 PLN. W dacie spot (dwa dni robocze przed zakończeniem kontraktu) należy ująć należność i zobowiązanie w kwotach określonych w umowie przeszacowanych do bieżącego kursu walutowego.

 

Kontrakt futures jest to umowa pomiędzy dwiema stronami, które zobowiązują się do rozliczenia kwoty równej różnicy pomiędzy ceną z umowy zawarcia, a ceną na dzień zakończenia kontraktu. Futures może być zawierany na dowolne aktywo.

 

Przykład: Fundusz zakupił 7 grudnia 2018 roku na warszawskiej giełdzie 100 sztuk kontraktu futures FW20Z1820 (na indeks WIG20 z mnożnikiem 20) po cenie 2 300. Na depozycie zabezpieczającym fundusz ma 300 000 PLN. Na koniec dnia wyceny 7 grudnia 2018 roku cena rozliczeniowa kontraktu wyniosła 2 284. Fundusz będzie musiał zatem wnieść do depozytu kwotę poniesionej straty, czyli 100 * (2300 – 2284) = 1 600 PLN. W dniu 10 grudnia 2018 roku zamknięcie wynosiło 2 246, a więc dnia następnego musimy znów dopłacić 3 800 PLN. W następnych dniach musimy trzymać kciuki, żeby kurs kontraktu futures wzrósł, aby fundusz mógł odrobić straty. Kontrakt futures daje możliwość zarobku zarówno przy spadku jak i wzroście cen.

 

Specyficznym rodzajem kontraktu futures jest CFD (ang. contract for difference). Cechą charakterystyczną CFD jak i kontraktu futures jest dźwignia finansowa, czyli możliwość uzyskania dużo większej ekspozycji na rynku w stosunku do wniesionego depozytu. Efektem tego mogą być zarówno większe zyski jak i większe straty. Inaczej niż futures CFD jest kwotowany 24 godziny na dobę.

 

Księgowy funduszu musi na każdy dzień wyceny oszacować wartość należności bądź zobowiązania jakie wynikają z zawartej umowy. Wynik wyceny odnosimy na kapitały funduszu: niezrealizowany lub zrealizowany. Pierwszy przypadek ma miejsce kiedy wymiana płatności wynikających z kontraktu ma miejsce w przyszłości, a my szacujemy jego wartość przed dniem rozliczenia. Przykładem instrumentu, którego wycena jest odnoszona od razu na kapitał zrealizowany jest futures, gdyż zyski lub straty wynikające z otwartej pozycji realizują się codziennie.

 

Instrumenty pochodne możemy różnie prezentować w bilansie funduszu. Codzienną wycenę forwarda, który trwa (nie dokonało się jeszcze jego rozliczenie) wykazujemy w aktywach. Nawet jeśli na danym kontrakcie oszacujemy stratę to jest ona wykazywana jako część składowa portfela funduszu. Jest to zatem ciekawy przykład ujemnej wartości wykazywanej w aktywach funduszu, do których raczej jesteśmy przyzwyczajeni, że są dodatnie. Wycena futuresa natomiast, ponieważ podlega codziennym rozliczeniom, jest de facto pokazaniem wartości jego przepływu, więc stanowi ona należność lub zobowiązanie.

 

Kontrakty forward stanowią ciekawy przypadek instrumentów pochodnych pod względem raportowania ich wartości bieżącej. W sprawozdaniach finansowych oraz na raportach sporządzanych dla NBP prezentacja wyceny kontraktu forward jest inna niż na co dzień: jeśli jest ona ujemna wykazywana jest w zobowiązaniach, nie w aktywach.

 

Instrumentem podobnym do kontraktu futures pod względem ujęcia w księgach jest wystandaryzowana opcja. Różnicą jest tu premia, której futures nie posiada, a która jest rozliczana na końcu trwania kontraktu opcyjnego.

 

Instrument pochodny może występować również w umowie zawieranej przez fundusz, której przedmiotem jest zakup lub sprzedaż papierów wartościowych. Istnieją w nich pewne zapisy, które wskazują na istnienie tzw. wbudowanego instrumentu pochodnego, którego wycenę trzeba pokazać w księgach rachunkowych funduszu. Jest to najczęściej wskazanie warunków dojścia umowy do skutku,  wskazanie możliwości zamiany danego aktywa na inne pod pewnymi warunkami lub długi czas rozliczenia skutkujący obowiązkiem ujęcia wyceny przedmiotu umowy ze zdyskontowaniem wartości pieniądza w czasie. Wycenę takiego instrumentu pochodnego księgowy powinien prezentować łącznie z wyceną podstawowego przedmiotu umowy lub oddzielnie np. kiedy instrument pochodny może zostać zbyty odrębnie od umowy zasadniczej. Należy też pamiętać iż wartość wbudowanego instrumentu pochodnego wpływa na limity inwestycyjne liczone dla papieru wartościowego lub aktywa będącego podstawą umowy.

Inga Czubaszek

Be New Pro

 

+48 501 685 529

info@benewpro.com

 

Concept Tower

Grzybowska 87

00-844 Warszawa

zapisz się do newslettera

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. POLITYKA PRYWATNOŚCI

Zamknij